มะเร็งโรคเลือด Myeloproliferative neoplasms (MPN)

มารู้จักมะเร็งโรคเลือด MPN กัน

เป็นการเรียกชื่อรวมของมะเร็งโรคเลือดซึ่งเกิดจากความผิดปกติของเซลล์ต้นกำเนิดที่ทำหน้าที่ผลิตเม็ดเลือด นำไปสู่การผลิตเซลล์เม็ดเลือดมากเกินปกติอย่างรวดเร็ว

สามารถแบ่งได้ 2 กลุ่มหลัก คือ

• แบบที่มีฟิลาเดลเฟียโครโมโซม คือ มะเร็งเม็ดเลือดขาวชนิดเรื้อรังแบบมัยอีลอยด์ (CML)

• แบบไม่มีฟิลาเดลเฟียโครโมโซม หรือ Philadelphia-chromosome negative

อาการของมะเร็งโรคเลือด MPN

ผู้ป่วยโรคเอ็มพีเอ็น (MPN) อาจมีอาการหรือไม่มีอาการก็ได้ โดยอาการที่แสดงออกจะแตกต่างกันไป แม้จะอยู่ในสภาวะโรคเดียวกัน

อย่างไรก็ตาม มีอาการที่พบร่วมกันบ่อย ได้แก่

• อ่อนเพลีย เหนื่อยล้า (Fatigue)

• ซีดจาง (Anemia)

• คันตามผิวหนัง (Itching)

• เหงื่อออกมากผิดปกติในตอนกลางคืน (Night sweat)

• ปวดกระดูก (Bone pain)

บางรายอาจมีไข้ และน้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ ซึ่งเรียกรวมอาการเหล่านี้ว่า Constitutional symptoms

นอกจากนี้ ผู้ป่วยบางรายอาจมีภาวะแทรกซ้อนคือ ลิ่มเลือดอุดตัน หรืออาจกลายเป็นมะเร็งเม็ดเลือดขาวเฉียบพลัน

อีกอาการที่พบได้บ่อยคือ ม้ามโต (Splenomegaly) ทำให้รู้สึกแน่นท้อง รับประทานอาหารได้น้อย และส่งผลกระทบต่อการทำกิจวัตรประจำวัน โดยรวมแล้ว โรคนี้มีผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยอย่างมาก

ประเภทของมะเร็งโรคเลือด MPN (แบบไม่มีฟิลาเดลเฟียโครโมโซม)

ในที่นี้จะกล่าวถึงกลุ่ม Philadelphia-chromosome negative ซึ่งพบได้บ่อย 3 โรคหลัก โดยแบ่งตามชนิดของเซลล์เม็ดเลือดที่ผิดปกติ

1. เลือดข้น (PV – Polycythemia Vera)
   ร่างกายผลิตเซลล์เม็ดเลือดแดงมากกว่าปกติ

2. เกล็ดเลือดสูง (ET – Essential Thrombocythemia)
   ร่างกายผลิตเกล็ดเลือดมากกว่าปกติ

3. พังผืดในไขกระดูก (MF – Myelofibrosis)
   เกิดพังผืดในไขกระดูก

โรคเลือดข้น (Polycythemia Vera – PV)

เกิดจากการที่ไขกระดูกผลิตเม็ดเลือดแดงมากผิดปกติ โดยมักมีการผลิตเม็ดเลือดขาวและเกล็ดเลือดเพิ่มขึ้นด้วย

การมีเม็ดเลือดแดงมากเกินไปจะทำให้เลือดข้น และเพิ่มโอกาสที่เม็ดเลือดแดงกับเกล็ดเลือดจะจับตัวกันง่าย ส่งผลให้เกิดการอุดตันของหลอดเลือดในบริเวณต่าง ๆ เช่น ปลายมือ ปลายเท้า สมอง หรือหัวใจ ซึ่งอาจทำให้ผู้ป่วยพิการหรือเสียชีวิตได้

ส่วนใหญ่พบในผู้ที่มีอายุ 60–70 ปี
ประมาณ 90% ของผู้ป่วยมีภาวะกลายพันธุ์ของยีน JAK2

อาการของโรคเลือดข้น (PV)

• ใบหน้าแดง ตาแดง

• ปวดศีรษะ มึนศีรษะ

• หายใจสั้นหรือหายใจลำบาก

• ชา เจ็บ หรือรู้สึกแสบร้อนที่ปลายมือ ปลายเท้า

• คันตามผิวหนัง โดยเฉพาะเมื่ออาบน้ำอุ่น

• ตึงหรือแน่นบริเวณท้องด้านบนซ้าย (จากม้ามโต)

• ในรายที่มีหลอดเลือดหัวใจอุดตัน → เจ็บหน้าอก

• ในรายที่มีหลอดเลือดสมองอุดตัน → แขน-ขาอ่อนแรงครึ่งซีก ชา ปากเบี้ยว

• บางรายอาจมีปวดข้อเนื่องจากโรคเก๊าต์กำเริบ

โรคเกล็ดเลือดสูง (Essential Thrombocythemia – ET)

เกิดจากการเพิ่มขึ้นของเกล็ดเลือด เนื่องจากเซลล์ต้นกำเนิดเกล็ดเลือดในไขกระดูกเพิ่มจำนวนมากขึ้น ไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด พบการกลายพันธุ์ของยีน JAK2 ได้เช่นกัน

อาการของโรคเกล็ดเลือดสูง (ET)

• ผู้ป่วยส่วนใหญ่ไม่มีอาการในระยะแรก

• อาการจากเส้นเลือดขนาดเล็กถูกกีดขวาง เช่น ปวดหัว มองเห็นผิดปกติ มึนเวียน ปลายมือปลายเท้าเย็น เปลี่ยนเป็นสีม่วง รู้สึกแสบร้อน มีสีแดงและปวดที่มือเท้า

กลุ่มอาการเลือดออก

• ช้ำง่าย เลือดกำเดาไหล

• ประจำเดือนออกมาก

• เลือดออกในทางเดินอาหาร หรือพบเลือดในปัสสาวะ

กลุ่มอาการลิ่มเลือดอุดตัน

• เส้นเลือดสมองอุดตัน

• สมองขาดเลือด

• เส้นเลือดหัวใจอุดตัน

โรคพังผืดในไขกระดูก (Myelofibrosis – MF)

เป็นโรคมะเร็งไขกระดูกชนิดหายาก เมื่อเกิดขึ้นจะทำให้การผลิตเซลล์เม็ดเลือดผิดปกติ และเกิดพังผืดในไขกระดูก ส่งผลให้ร่างกายผลิตเม็ดเลือดได้น้อยลงและคุณภาพต่ำ

ผู้ป่วยมักมีภาวะโลหิตจางรุนแรง เกล็ดเลือดต่ำ ม้ามและไตโต

• หากเกิดขึ้นเอง เรียกว่า Primary Myelofibrosis

• หากเกิดจากโรคอื่น เรียกว่า Secondary Myelofibrosis

พบมากในอายุ 60–70 ปี
ประมาณ 50–60% ของผู้ป่วยมีกลายพันธุ์ยีน JAK2

อาการของโรคพังผืดในไขกระดูก (MF)

• เหนื่อยล้า หมดแรง หายใจไม่เต็มอิ่ม (จากภาวะโลหิตจาง)

• ปวดหรือแน่นบริเวณซี่โครงซ้าย (จากม้ามโต)

• ฟกช้ำง่าย เลือดออกง่าย

• เหงื่อออกมากตอนกลางคืน

• มีไข้

• ปวดกระดูกหรือปวดข้อ

• ผิวซีด

• ติดเชื้อง่าย

• เลือดคั่งหรือเกิดลิ่มเลือดโดยไม่ทราบสาเหตุ

• คันตามผิวหนัง

• น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ

5 สัญญาณเตือนว่าอาจเกิดสิ่งผิดปกติในร่างกาย

แม้ยังไม่ได้ตรวจเลือด แต่ร่างกายจะส่งสัญญาณเมื่อมีปัญหาเกี่ยวกับเลือด ดังนี้

• มีอารมณ์ซึมเศร้า เหงา รู้สึกไม่สดชื่น

• ร่างกายอ่อนเพลียและเหนื่อยง่าย

• หน้ามืด เป็นลมบ่อย

• ช้ำง่าย หรือเกิดจ้ำเลือดตามตัวโดยไม่ทราบสาเหตุ

• อ่อนแอ ติดเชื้อง่าย

หากมีอาการเหล่านี้ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยต่อไป

คู่มือผู้ป่วยมะเร็งโรคเลือด MPN

ดาวน์โหลดคู่มือได้ที่นี่

• โรคเลือดข้น – Polycythemia Vera (PV)

• โรคเกล็ดเลือดสูง – Essential Thrombocythemia (ET)

• โรคพังผืดในไขกระดูก – Myelofibrosis (MF)

เนื้อหาในคู่มือประกอบด้วย

• แต่ละโรคคืออะไร สาเหตุเกิดจากอะไร

• อาการแสดง ความผิดปกติที่เกิดขึ้นในร่างกาย รวมถึงระยะและการเปลี่ยนแปลง

• การตรวจวินิจฉัย การพยากรณ์โรค และวิธีรักษา

• แนวทางปฏิบัติตัวสำหรับผู้ป่วย